AİHM ve AYM Bireysel Başvuru

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvuru, kamu gücünün işlem, eylem veya ihmalleri nedeniyle temel hak ve özgürlükleri ihlal edilen kişilerin başvurabileceği, olağan kanun yollarından sonra gelen telafi mekanizmalarıdır. Bu başvurular dördüncü bir derece yargılaması değildir; davanın yeniden görülmesi değil, bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğinin incelenmesi söz konusudur. Bu nedenle başvurunun, ihlal iddiasını hukuki çerçevesiyle ortaya koyacak şekilde hazırlanması belirleyicidir.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru

• Anayasa'da güvence altına alınmış ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Türkiye'nin taraf olduğu ek protokoller kapsamındaki hak ve özgürlüklerin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla başvurulabilir (6216 s. Kanun m.45).
• Kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının başvurudan önce tüketilmiş olması gerekir.
• Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Haklı bir mazeret nedeniyle süresinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde başvurabilir (m.47).
• Bireysel başvurular harca tabidir; başvuru dilekçesinde ihlal edildiği ileri sürülen hak, ihlal gerekçeleri ve başvuru yollarının tüketildiğine ilişkin aşamaların gösterilmesi ve delillerin eklenmesi zorunludur.
• İhlal kararı verilmesi hâlinde yeniden yargılama veya tazminat gibi giderim yolları gündeme gelir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru

• AİHM'e başvurabilmek için iç hukuk yollarının tüketilmesi gerekir. Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru da kural olarak tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur.
• Başvuru, iç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmalıdır (15 No.lu Protokol ile 1 Şubat 2022'den itibaren uygulanan süre).
• Başvurular, Mahkemenin resmî başvuru formu kullanılarak ve gerekli belgeler eksiksiz eklenerek yapılır; eksik başvurular incelenmeden reddedilebilir.
• İhlal tespit edilmesi hâlinde Mahkeme hakkaniyete uygun tazmin kararı verebilir; iç hukukta yargılamanın yenilenmesi yolu açılabilir.

Başlıca başvuru konuları

• Adil yargılanma hakkı ve makul sürede yargılanma
• Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı (tutukluluk ve gözaltı)
• Mülkiyet hakkı
• Özel ve aile hayatına saygı hakkı
• İfade özgürlüğü
• Kötü muamele yasağı ve yaşam hakkı

Büromuz Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruları ile AİHM başvurularının hazırlanması ve takibi konusunda hukuki hizmet sunmaktadır.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.