Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru: Şartlar, Otuz Günlük Süre ve Kabul Edilemezlik

Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru, temel hak ve özgürlüklerin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla yapılan, son çare niteliğinde bir kanun yoludur. Bu yazı genel bir çerçeve sunar; somut olayınızın değerlendirmesi yerine geçmez.

1. Kimler, hangi hak için başvurabilir?

Herkes, Anayasa'da güvence altına alınmış ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Türkiye'nin taraf olduğu ek protokoller kapsamında bulunan temel hak ve özgürlüklerinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla başvurabilir (6216 sayılı Kanun m.45/1). Başvuru ancak güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir. Kamu tüzel kişileri başvuramaz; özel hukuk tüzel kişileri yalnızca tüzel kişiliğe ait hakların ihlali gerekçesiyle başvurabilir; yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklar bakımından yabancılar başvuramaz (m.46).

2. Önce kanun yollarının tüketilmesi

İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvurudan önce tüketilmiş olması gerekir (m.45/2). Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemlere karşı doğrudan başvuru yapılamaz; Anayasa Mahkemesi kararları da başvurunun konusu olamaz (m.45/3).

3. Otuz günlük süre

Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Haklı bir mazereti nedeniyle süresinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilir (m.47/5).

4. Başvuru dilekçesinde neler bulunmalı?

• Başvurucunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgileri.
• İhlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük, dayanılan Anayasa hükümleri ve ihlal gerekçeleri.
• Başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar ve tüketildiği tarih.
• Varsa uğranılan zarar.
• Dayanılan deliller, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneği ve harcın ödendiğine dair belge. Avukatla temsil hâlinde vekâletname de sunulur (m.47).

Başvurular harca tabidir. Evrakta eksiklik varsa, on beş günü geçmemek üzere süre verilir; geçerli mazeret olmaksızın tamamlanmazsa başvuru reddedilir (m.47/6).

5. Kabul edilemezlik

Mahkeme, Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemez olduğuna karar verebilir. Kabul edilemezlik kararları kesindir (m.48). Bu nedenle başvurunun gerekçelerinin özenle hazırlanması önem taşır.

6. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

İç hukuk yolları tüketildikten sonra, şartları varsa Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuru da gündeme gelebilir. Bu başvurunun süre ve şartları ayrıca incelenmelidir.

7. Büromuzla iletişim

Başvuru yollarının tüketilip tüketilmediğini ve sürelerin işleyip işlemediğini belgelerle birlikte değerlendirmek için randevu oluşturabilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz.