İkamet İzni: Ne Zaman Gerekir, Nereye Başvurulur, Nasıl Uzatılır ve Reddedilirse Ne Olur?

Türkiye'de vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, YUKK m.19). Süreler kısa olduğundan, başvuru ve uzatma tarihlerini kaçırmamak önemlidir. Bu yazı genel bir çerçeve sunar; somut durumunuzun değerlendirmesi yerine geçmez.

1. İkamet izni türleri

Kanun şu türleri sayar: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni (m.30). Geçerli çalışma izni de ayrıca ikamet izni sayılır (m.27/1). İkamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder (m.19).

2. İkamet izninden muafiyet

Doksan güne kadar vizeyle veya vizeden muaf gelenler vize veya muafiyet süresince, vatansız kişi kimlik belgesi sahipleri, diplomasi ve konsolosluk memurları gibi bazı gruplar ikamet izninden muaftır (m.20). Muafiyetleri sona erdikten sonra Türkiye'de kalmaya devam edecek bazı gruplar, en geç on gün içinde valiliklere başvurmakla yükümlüdür (m.20/2).

3. Başvuru nereye yapılır?

• Genel kural: Başvuru, yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluklara yapılır (m.21/1). Başvuru için talep edilen süreden altmış gün daha uzun süreli pasaport aranır (m.21/2). Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır (m.21/5).
• Türkiye içinden: Uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izinleri, aile ikamet izninden kısa döneme geçiş, Türkiye'de doğan çocuklar, kalış gerekçesinin değişmesi, yükseköğrenimini tamamlayanların kısa döneme geçişi gibi sayılı hâllerde başvuru istisnai olarak valiliklere de yapılabilir (m.22).

4. Kısa dönem ikamet izni

Kısa dönem ikamet izni; bilimsel araştırma, Türkiye'de taşınmaz malı bulunma, ticari bağlantı veya iş kurma, tedavi, turizm, Türkçe kursu gibi kanunda sayılan sebeplerle verilebilir (m.31/1). Her defasında en fazla iki yıllık sürelerle verilir (m.31/2); belirli yatırım ve KKTC vatandaşları için beş yıla kadar süre öngörülmüştür. Şartlar arasında, talebin sayılan gerekçelerden birine dayanması ve belgelenmesi, 7. madde kapsamına girmemek, uygun barınma şartları, istenirse adli sicil belgesi ve kalınacak adresin bildirilmesi vardır (m.32).

5. Uzatma başvurusu

• Uzatma başvuruları, ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan önce valiliklere yapılır (m.24/2).
• Uzatma başvurusunda bulunanlara harca tabi olmayan bir belge verilir; bu kişiler, ikamet izni süresi sona ermiş olsa bile hakkında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de ikamet edebilir (m.24/2).
• Uzatılan izinler, yasal sürenin bittiği tarihten itibaren başlatılır (m.24/3).

6. Ret, iptal ve uzatılmama

Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali valiliklerce yapılır. Bu işlemler sırasında yabancının Türkiye'deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur (m.25/1). Karar yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; tebligatta itiraz haklarının nasıl kullanılacağı da yer alır (m.25/2).

Kısa dönem ikamet izni; aranan şartların yerine getirilmemesi veya ortadan kalkması, iznin veriliş amacı dışında kullanılması veya hakkında geçerli sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması hâlinde verilmez, verilmişse iptal edilir, uzatılmaz (m.33).

7. Ret veya iptal kararına karşı

Kısa dönem ikamet izni başvurusunun reddi veya iznin iptali kararlarına karşı yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı tarafından mahkemeye yapılan başvurularda, savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır; duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir (m.31/7). Dava açma süresi ve görevli mahkeme, kararın türüne ve tebligata göre belirlenir; idari işlemlere karşı genel dava açma süresi kural olarak altmış gündür (2577 sayılı Kanun m.7). Tebliğ tarihini ve belgeleri hemen saklayın.

8. Pratik öneriler

• İzin bitiş tarihinizi takvime yazın ve uzatma başvurusunu altmış günlük pencerede yapın.
• Pasaport geçerlilik süresini kontrol edin.
• Kalış gerekçeniz değiştiyse, yeni kalış amacına uygun izin için başvuru yapmayı geciktirmeyin.
• Ret kararı tebliğ edildiyse süreyi kaçırmadan bir avukata başvurun.

Sınır dışı kararları için sınır dışı etme kararına itiraz yazımıza da bakabilirsiniz. Dosyanızı belgeleriyle birlikte değerlendirmek isterseniz randevu oluşturabilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez ve sonuç vaadi içermez. Kanun metninin güncel hâli ve yönetmelik düzenlemeleri ayrıca kontrol edilmelidir.