Kaçak Sanık Hakkında Yargılama: CMK m.247 Değişikliği, Sorgu Şartı ve Yargılamanın Yenilenmesi

Ceza yargılamasında sanığın duruşmada hazır bulunması esastır. Peki sanık yurt dışında veya saklanıyorsa ve mahkemeye ulaşılamıyorsa yargılama durur mu? Bu konu, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 247. maddesinde düzenlenmiştir ve madde, 31 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla yeniden değiştirilmiştir. Bu yazıda kaçak sanıkla ilgili yargılamanın hukuki çerçevesini ve yeni düzenlemeyi ele alıyoruz.

1. Kaçak kimdir? (CMK m.247/1-2)

Hakkındaki soruşturmanın veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak denir. Kanunda sayılan bazı suçlardan (CMK m.248/2) soruşturma yürütülen şüpheli veya sanığın usulüne uygun tebligata uymaması üzerine verilen zorla getirilme kararı da yerine getirilemezse; çağrı, gazetede ve bilinen konutun kapısına asılarak ilan edilir. Bu işlemlerin tutanağa geçmesinden itibaren on beş gün içinde başvurmayan kişi hakkında kaçak olduğuna karar verilir.

2. Yeni kural: Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir (CMK m.247/3)

Yeni üçüncü fıkra şu üç ilkeyi içermektedir:

• Kovuşturma yapılabilir. Kaçak sanık hakkında kovuşturma, yokluğunda sürdürülebilir.
• Sorgu şartı: Sanığın daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Sorgusu yapılmış olan kaçak sanık hakkında ise yokluğunda bu kararlar verilebilir.
• Yargılamanın yenilenmesi: Güvenlik tedbirine karar verilmesi hâlinde kaçak sanık veya müdafii, savunma hakkının kullanılmak istendiğini belirterek yargılamanın yenilenmesini talep edebilir.

Maddenin dördüncü fıkrasına göre duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii yoksa mahkeme barodan bir avukat görevlendirilmesini ister. Böylece sanık yokluğunda dahi savunmasız kalmaz.

Daha önceki üçüncü fıkra Anayasa Mahkemesinin 22.03.2023 tarihli ve E.2022/145, K.2023/59 sayılı kararıyla iptal edilmişti. Madde 2024'te 7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiş, 2026'da ise 7589 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır.

3. Kaçağa uygulanabilecek tedbirler (CMK m.248)

Kaçağın Cumhuriyet savcısına başvurmasını veya duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla, kanunda sayılan suçlar bakımından:

• Türkiye'de bulunan malvarlığına, hak ve alacaklarına amaçla orantılı olarak elkonulabilir ve gerektiğinde idaresi için kayyım atanır. Karar müdafiine bildirilir.
• Kaçak hakkında yokluğunda tutuklama kararı verilebilir.
• Elkoyma kararına ve diğer tedbirlere karşı itiraz edilebilir; kaçak yakalandığında veya kendiliğinden gelip teslim olduğunda elkoymanın kaldırılmasına karar verilir.
• Elkoymada, kaçağın yasal olarak bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının yoksulluğa düşmemesi için malvarlığından orantılı yardım yapılması konusunda kayyıma izin verilebilir.

4. Genel kural: Hazır bulunmayan sanık (CMK m.193)

CMK m.193'e göre kanunun ayrık tuttuğu hâller saklı kalmak üzere hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz; gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Sanık hakkında toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa sorgusu yapılmamış olsa da dava yokluğunda bitirilebilir. 247. madde, bu genel kuralın kaçaklar bakımından özel düzenlemesidir.

5. Aynı Kanunla CMK'da yapılan diğer değişiklikler

• Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı (m.308): Yargıtay ceza dairelerinin yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları hariç tüm kararlarına karşı Başsavcı, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kurulu'na itiraz edebilir; sanık lehine itirazda süre aranmaz. Sanık, sanık adına kanun yoluna başvurma hakkı olanlar ile katılan ve suçtan zarar gören de istemde bulunabilir. Bu değişiklik, yürürlüğe girdiği tarihten sonra teslim edilen dosyalara uygulanır.
• Genetik inceleme sonuçları (m.80): Sonuçlar kimlik bilgilerinden arındırılmış hâlde ayrı bir sisteme kaydedilir; beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı kesinleştiğinde derhâl, diğer hâllerde kararın kesinleşmesinden yirmi yıl sonra imha edilir.

Sonuç

Yeni düzenleme, kaçak sanık hakkındaki yargılamayı sürdürmeye imkân tanırken savunma hakkını korumaya yönelik iki güvence içermektedir: sorgusu yapılmamış sanığın yokluğunda mahkûmiyet verilememesi ve güvenlik tedbiri hâlinde yargılamanın yenilenmesi talebi. Hakkında kaçak kararı verilen veya verilme ihtimali bulunan kişiler, tebligat adreslerinin güncel olmasına ve ilanen yapılan çağrıların on beş günlük süresine dikkat etmelidir. Kaçaklığa ilişkin kararlara karşı itiraz yolu açıktır; süreler kısa olduğundan işlem hemen takip edilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlıklarda hukuki destek alınması önerilir.