Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı), Saklı Pay ve Mirasın Kazanılması

Bir yakınını kaybeden kişiler, miras hukukunda genellikle şu sorularla karşılaşır: Mirasçı kimdir? Mirasçılık belgesi nereden alınır? Vasiyet ne kadarını kapsayabilir? Borçlardan kim sorumludur? Bu yazı, Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde genel bir bilgi sunar; somut olayınızın değerlendirmesi yerine geçmez. Mirasın reddi için mirasın reddi yazımıza da bakabilirsiniz.

1. Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (TMK m.598/1). Noterlikçe belge verilmesi yetkisi 2011'de 6217 sayılı Kanunla eklenmiştir. Mirasçılık belgesi, mirasçıların banka, tapu ve araç işlemleri gibi birçok işlemde mirasçı sıfatını göstermesini sağlar.

Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı için belge ise, mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, sulh mahkemesince verilir (m.598/2). Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı da saklıdır (m.598/3-4).

2. Mirasçılar kimlerdir?

Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları altsoyudur; çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar. Mirasbırakandan önce ölmüş çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır (TMK m.495). Altsoyun yanında veya yokluğunda, ana, baba ve diğer yasal mirasçılar ile sağ kalan eşin payları TMK'nın ilgili maddelerinde düzenlenir ve ailenin durumuna göre değişir.

3. Saklı pay ve tasarruf özgürlüğü

Altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasın saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta (vasiyet, mirasçı atama) bulunabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasın tamamında tasarruf edebilir (TMK m.505). Saklı pay oranları kanunda şöyle belirlenmiştir (m.506):

• Altsoy: yasal miras payının yarısı,
• Ana ve baba: her biri için yasal miras payının dörtte biri,
• Sağ kalan eş: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.

Saklı payı zedelenen mirasçı, bu hakkını kanunda öngörülen yollarla (örneğin tenkis davasıyla) ileri sürebilir. Süreler ve şartlar olaya göre değişir.

4. Mirasın kazanılması ve borçlardan sorumluluk

Mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar; yani mirası kabul etmek için ayrıca bir işlem yapmaları gerekmez. Mirasçılar mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar (TMK m.599). Bu nedenle terekenin borçlarının mal varlığından fazla olabileceği durumda mirasın reddi önem kazanır.

5. Mirasın reddi ve süre

Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir. Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (m.605). Miras, üç ay içinde reddolunabilir; yasal mirasçılar için süre, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten, atanmış mirasçılar için ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar (m.606).

6. Pratik öneriler

• Mirasbırakanın ölüm kaydını, kimlik bilgilerini ve varsa vasiyetnamesini temin edin.
• Mirasçılık belgesi için sulh mahkemesine veya noterliğe başvurun; hangi yolun sizin için uygun olduğunu önceden öğrenin.
• Mirasbırakanın borçlarının olup olmadığını erken değerlendirin; red süresi kısadır.
• Vasiyet veya mirasçı atama söz konusuysa saklı payları dikkate alın.

Belgelerinizi birlikte değerlendirmek isterseniz randevu oluşturabilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Yalova adliyesi ve başvuru yolları için Yalova rehberimize bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez ve sonuç vaadi içermez.