Haczedilen Mal Başkasına Aitse: İstihkak İddiası ve İstihkak Davası (İİK m.96–99)

İcra takibinde haczedilen mal borçluya değil de başka birine aitse, malın gerçek sahibi için kanun özel bir yol öngörür: istihkak iddiası ve ardından istihkak davası. Bu yazıda İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.96, m.97 ve m.99 çerçevesinde süreyi, usulü ve ispat konusunu özetliyoruz.

1. İstihkak iddiası nedir?

Borçlunun elinde bulunan mal için borçlu bunu başkasının mülkü veya rehni olarak gösterirse ya da üçüncü bir kişi o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia ederse, bu iddiaya istihkak iddiası denir. İcra dairesi iddiayı haciz ve icra tutanaklarına geçirir ve durumu iki tarafa bildirir (m.96/1).

2. Hazırlık aşaması ve ilk süreler (m.96)

• İcra dairesi, alacaklıya ve borçluya istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmeleri için üç günlük süre verir. Sessiz kalırlarsa istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar.
• Malın haczini öğrenen borçlu veya üçüncü şahıs, öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder.
• İstihkak müddeisi ile birlikte oturanlar veya bunların iş ortakları da, iddianın yapıldığı tarihte hacze muttali olmuş sayılır.

3. İcra mahkemesinin incelemesi ve istihkak davası (m.97)

İstihkak iddiasına alacaklı veya borçlu itiraz ederse icra memuru dosyayı hemen icra mahkemesine verir. İcra mahkemesi dosya üzerinde veya gerekirse ilgilileri çağırarak yaptığı inceleme sonunda takibin devamına veya talikine (ertelenmesine) karar verir.

• İstihkak davasının sırf satışı geri bırakmak için kötüye kullanıldığına dair ciddi sebepler varsa takibin taliki talebi reddedilir.
• Takibin talikine karar verilirse, alacaklının muhtemel zararına karşı davacıdan İİK m.36'da gösterilen teminat alınır.
• Takibin devamına dair icra mahkemesi kararı kesindir.
• Üçüncü şahıs, icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır. Bu süre içinde dava açılmazsa üçüncü şahıs alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır.
• Dava süresince İİK m.106'daki süreler işlemez; dava genel hükümlere ve basit yargılama usulüne göre görülür.
• İstihkak davaları süratle ve diğer davalardan önce görülerek karara bağlanır.

İcra memuruna ileri sürülen iddiada üçüncü şahıs ile borçlunun birleşmesi alacaklıya karşı etkili değildir ve üçüncü şahsın iddiasını ispat etmesi gerekir. Haczedilen mal dava sonuçlanmadan paraya çevrilmişse icra hâkimi, bedelin yargılama sonuna kadar ödenmemesi veya teminat karşılığında ya da duruma göre teminatsız alacaklıya verilmesi hakkında ayrıca karar verir.

4. Mal üçüncü kişinin elinde haczedilmişse (m.99)

Haczedilen şey borçlunun elinde değil de üzerinde mülkiyet veya başka bir ayni hak iddia eden üçüncü kişinin elindeyse ve bu kişi yediemin olmayı kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz. Bu durumda dava açma yükü alacaklıya geçer:

• İcra müdürü, üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için alacaklıya yedi gün süre verir.
• Bu sürede dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır.
• Alacaklının süresinde açtığı dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen mal satılamaz.
• Haczin üçüncü kişinin yokluğunda yapılması ve üçüncü kişi lehine istihkak iddiasında bulunulması halinde de bu hüküm uygulanır.

Yani malın borçlunun mu yoksa üçüncü kişinin elinde haczedildiği, davayı kimin açacağını belirler.

5. Mülkiyet karinesi ve ispat

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 22.03.2023 tarihli kararında; haczin borçluya ödeme emri tebliğ edilen adreste ve borçlunun hazır bulunduğu bir yerde yapılmadığı, haciz yerinin üçüncü kişinin işletmesi olduğu bir olayda malın üçüncü kişinin elinde haczedildiğinin kabulü gerektiğini, bu durumda mülkiyet karinesinin üçüncü kişi lehine olduğunu ve davanın İİK m.96 gereğince üçüncü kişi tarafından açılmasının ispat yükünü yer değiştirmediğini belirtmiştir. Karinenin aksinin alacaklı tarafından inandırıcı ve güçlü delillerle ispat edilmesi gerekir (E.2022/12039, K.2023/1930).

6. Davanın sonuçları

• İstihkak davası üzerine takibin talikine karar verilip dava reddedilirse, alacaklıya alacağının istifası geciken miktarının yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat ödenmesine hükmedilir.
• İstihkak davası sabit olur ve istihkak iddiasına itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti tahakkuk ederse, haczedilen malın değerinin yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınmasına asıl dava ile birlikte hükmedilir.
• Davanın reddi kararına karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran istihkak davacısı, icra dairesinden İİK m.36'ya göre mühlet isteyebilir.
• Alacaklı, istihkak davasına karşı İİK'nın tasarrufun iptaline ilişkin hükümlerine dayanarak ve aciz belgesi ibrazına gerek olmadan karşı dava açabilir.

Haczedilen malın maaş veya ev eşyası gibi kanunen haczedilemeyen mallardan olup olmadığı ise ayrı bir konudur; bunun için haczedilemeyen mallar yazımıza bakabilirsiniz. Üçüncü kişideki alacakların haczi için haciz ihbarnamesi yazımız, takibe itiraz süreleri için icra takibine itiraz yazımız genel bilgi verir.

7. Ne yapmalı?

• Haciz tutanağını alın ve haczi öğrendiğiniz tarihi not edin; yedi günlük süre buradan işler.
• Malın size ait olduğunu gösteren belgeleri (fatura, sözleşme, ödeme kayıtları, tapu veya ruhsat gibi) toplayın; ispat yükünün kimde olduğu haczin nerede yapıldığına göre değişebilir.
• İcra mahkemesinin kararını aldığınızda kararın tefhim veya tebliğ tarihini not edin; istihkak davası için yedi günlük yeni bir süre başlar.
• Dosyanızda hangi yolun uygun olduğunu değerlendirmek isterseniz randevu oluşturabilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın somut olayı farklıdır ve süreler kaçırıldığında hak kaybı yaşanabilir.