Maaşım, Eşyalarım ve Evim Haczedilebilir mi? İcra Takibinde Haczedilemeyen Mallar (İİK m.82–83)

Hakkınızda icra takibi başlatıldığında haciz için gelen memur ya da maaşınıza gönderilen yazı, "benim neyim haczedilebilir?" sorusunu akla getirir. İcra ve İflas Kanunu (İİK), borçluyu ve ailesini tamamen çaresiz bırakmamak için bazı mal ve hakların hiç haczedilemeyeceğini, bazılarının ise yalnızca kısmen haczedilebileceğini düzenler. Bu yazıda m.82 ve m.83 çerçevesinde temel kuralları ve haczedilemezlik şikâyetinin yolunu özetliyoruz.

1. İki ayrı kategori: haczedilemeyenler ve kısmen haczedilebilenler

• İİK m.82: Sayılan mal ve haklar haczedilemez.
• İİK m.83: Maaş, ücret, emekli aylığı gibi gelirler, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra, ancak belirli bir alt sınırla haczedilebilir.

2. Tamamen haczedilemeyen başlıca mal ve haklar (m.82)

Maddenin birinci fıkrası uzun bir liste içerir. Pratikte en sık karşılaşılanlar şunlardır:

Mal veya hak	Kural
Devlet malları ve özel kanunlarında haczi caiz olmadığı belirtilen mallar	Haczedilemez (m.82/1).
Ekonomik faaliyeti sermayeden çok bedensel çalışmaya dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli her türlü eşya	Haczedilemez (m.82/2).
Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası	Haczedilemez; ancak para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler bu kapsamda değildir (m.82/3).
Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları	Haczedilemez (m.82/6).
Bedensel zararlar için tazminat olarak zarar görene veya ailesine verilen paralar	Haczedilemez (m.82/11).
Borçlunun haline münasip evi	Haczedilemez; evin değeri fazlaysa bedelinden haline münasip bir kısmı borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılır (m.82/12 ve m.82 son fıkralar).
Öğrenci bursları	Haczedilemez (m.82/13).

Madde ayrıca çiftçiler, bağ-bahçe ve hayvan yetiştiricileri ile küçük nakliyecilere ilişkin ayrı bentler içerir. İki noktaya dikkat etmek gerekir:

• 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki haczedilemezlik, borcun bu eşyanın bedelinden doğmadığı durumlar için geçerlidir. Örneğin borç doğrudan bu malın satış bedelinden kaynaklanıyorsa istisna uygulanmaz.
• 2, 4, 7 ve 12 numaralı bentlerde sayılan malların değeri fazlaysa bedelinden haline münasip bir kısmı borçluya bırakılmak üzere mal haczedilerek satılır.

Önemli güncelleme: Ev eşyasına ilişkin 3 numaralı bent, 28.03.2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla değiştirilmiş; "bireyleri için lüzumlu eşya; aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan biri" ifadesi, "bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası" şeklini almıştır.

Haciz talebinde bulunulan mal ya da hakkın haczinin caiz olup olmadığını önce icra memuru değerlendirir ve talebi kabul veya reddeder (m.82 son fıkra).

3. Kısmen haczedilebilenler: maaş ve emekli aylığı (m.83)

İİK m.83'e göre maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları, ilama dayanmayan nafakalar, tekaüt maaşları ve sigorta veya tekaüt sandıklarınca tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir. Haczedilecek miktar bunların dörtte birinden az olamaz.

Birden fazla haciz varsa haciz sıraya konur: sırada önde olan haczin kesintisi bitmeden sonraki haciz için kesintiye geçilemez.

İşçi ücreti

4857 sayılı İş Kanunu m.35'e göre işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. İşçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hâkim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dahil değildir; nafaka alacaklılarının hakları saklıdır.

Emekli aylığı

Yargıtay kararlarında alıntılanan 5510 sayılı Kanun m.93 hükmüne göre gelir, aylık ve ödenekler, 88. maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu ise 21.03.2025 tarihli kararının sonuç bölümünde, tüketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve nza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koymasının mümkün olduğuna oy çokluğuyla karar vermiştir (E.2022/2, K.2025/1). Bu karar, bankayla yapılan sözleşmedeki talimatlara ilişkindir; icra dairesinin haczinden ayrı bir konudur.

Nafaka alacağı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 27.09.2018 tarihli kararında ilama bağlanan nafaka takibinde işleyen aylık nafakanın tamamı için ve birikmiş nafaka alacağı için bakiye maaşın dörtte biri oranında haciz yapılmasında yasaya aykırılık görmemiştir (E.2018/3738, K.2018/8845).

4. Haczedilemeyen mal veya maaş haczedilirse ne yapılabilir?

• İcra mahkemesine şikâyet: İİK m.16'ya göre icra dairesinin işlemi kanuna aykırıysa icra mahkemesine şikâyet edilebilir. Şikâyet süresi, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür.
• Maaş kesintisi her ay tekrarlanıyorsa: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 07.07.2020 tarihli kararında maaş haczi nedeniyle kesinti her ay yapıldığından son maaş kesintisi gözetilerek yeniden şikâyet hakkı doğacağını kabul etmiştir (E.2019/11677, K.2020/6554).
• Önceden yapılan anlaşmalar: m.82 ve m.83'te yazılı mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir (m.83/A).

Haciz ve takip süreçlerine ilişkin diğer yazılarımız için Yalova'da icra takibine itiraz ve kambiyo senetlerine özgü haciz yolu yazılarına bakabilirsiniz.

5. Ne yapmalı?

• Haciz tutanağını veya maaşınıza gönderilen haciz müzekkeresini alın ve öğrenme tarihinizi not edin; yedi günlük süre buna göre işler.
• Haczedilen malın veya hakkın m.82 kapsamında olup olmadığını, gelirin m.83 veya İş Kanunu m.35 kapsamında kesinti sınırını aşıp aşmadığını kontrol edin.
• Maaş kesintisi yapılıyorsa, aynı gelir üzerinde kaç haciz olduğunu ve sıralamayı icra dosyasından öğrenin.
• Süre kısa olduğundan, dosyanızda hangi yolun uygun olduğunu değerlendirmek isterseniz randevu oluşturabilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın somut olayı farklıdır ve süreler kaçırıldığında hak kaybı yaşanabilir.