Borçlu İcra Takibine İtiraz Etti: Alacaklı İçin İtirazın Kaldırılması (İİK m.68, 68/a)

Borçlu ödeme emrine itiraz ettiğinde takip durur. Alacaklının elinde belirli nitelikte bir belge varsa, genel mahkemede dava açmak yerine icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. İcra ve İflas Kanunu (İİK) bunu iki ayrı yol olarak düzenler: m.68'de itirazın kesin kaldırılması, m.68/a'da itirazın geçici kaldırılması. Bu yazıda iki yolun şartlarını ve risklerini özetliyoruz.

1. Hangi belgeyle hangi yol?

Yol	Dayanak belge	Sonuç
Kesin kaldırma (m.68)	İmzası ikrar edilen veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren senet; ya da resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dâhilinde ve usulüne göre verdikleri makbuz veya belge	İtiraz kesin olarak kaldırılır
Geçici kaldırma (m.68/a)	Özel (adi) senet ve borçlu itiraz sırasında imzayı reddetmiş	İtiraz geçici olarak kaldırılır

2. Süre: itirazın tebliğinden itibaren altı ay

İki yolda da alacaklı, itirazın kendisine tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesine başvurmalıdır (m.68/1, m.68/a/1). m.68'e göre bu süre içinde itirazın kaldırılması istenmezse alacaklı yeniden ilamsız takip yapamaz. Bu nedenle sürenin kaçırılması, aynı alacak için ilamsız takip yolunu kapatır.

3. Kesin kaldırma (m.68)

• Borçlu, itirazını varit gösterecek hiçbir belge ibraz edemezse icra mahkemesi itirazın kaldırılmasına karar verir.
• İtiraz, alacaklının dayandığı senet, makbuz veya belgeye dayanıyorsa, yani belge borçlunun itirazını da doğruluyorsa, kaldırma talebi reddedilir.
• Borçlu murisine ait bir alacak için takip edilmekte ve terekenin borca batık olduğunu ileri sürmekteyse, bu konuda ilam getirmesi için kendisine uygun bir süre verilir. Bunun dışında, talebin kabulü veya reddi için ileri sürülen iddia ve savunmalar bekletici mesele yapılamaz.
• Belge kayıtsız şartsız bir borç ikrarı içermelidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, takibin dayandığı rehin sözleşmesinin noterde teslim edilmiş olmasının tek başına bu sözleşmeyi m.68'deki belgelerden saymaya yetmediğini; sözleşmenin kayıtsız şartsız borç ikrarı içermesi gerektiğini belirtmiştir (E.2022/8405, K.2023/1215). Aynı daire, m.68'deki belgeyle alacağın ispatlanamadığı ve borçlunun borcu kabul etmediği bir olayda alacaklının başvurusunu bu nitelikte değerlendirmiştir (E.2017/2115, K.2018/5871).

4. Geçici kaldırma (m.68/a) ve imza incelemesi

• Takibin dayandığı senet özel senet olup borçlu imzayı itiraz sırasında reddetmişse alacaklı geçici kaldırma isteyebilir. İcra hâkimi iki taraftan izahat alır.
• Borçlu, takibi yapan icra dairesinin yetki çevresi içindeyse duruşmada, daha önce mazeretini bildirip belgelemedikçe bizzat bulunmak zorundadır. Yetki çevresi dışında ödeme emri tebliğ edilen borçlu, istinabe yoluyla isticvabına karar verilirse aynı yükümlülüğe tabidir.
• İmza; mevcut örnek imzayla, yoksa borçluya yazdırılacak yazı ve attırılacak imzayla yapılacak karşılaştırmadan veya diğer delil ve karinelerden incelenir. Hâkim gerekli görürse bilirkişi incelemesi de yaptırabilir.
• İmzanın borçluya ait olduğuna kanaat getirilirse itiraz geçici olarak kaldırılır. Geçici kaldırma, alacağın kesin olarak sabit olduğu anlamına gelmez; borçlu bunun ardından borçtan kurtulma, menfi tespit veya istirdat davası açabilir.
• Borçlu inkâr ettiği imzayı duruşmada ve en geç alacaklının senedin aslını ibraz ettiği celsede kabul ederse hakkında para cezası verilmez ve yargılama giderleri yüklenmez; kötü niyetle takibe sebebiyet vermişse yargılama giderlerinden sorumlu olur.

5. Para cezası ve tazminat riskleri

Durum	Yaptırım
Kesin kaldırma: borçlunun gösterdiği belgedeki imza alacaklıca inkâr edilir, ancak imzanın alacaklıya ait olduğu anlaşılır	Talep reddedilir; alacaklı belgenin ilgili olduğu değer veya miktarın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (m.68)
Geçici kaldırma: imza borçluya ait çıkar	Borçlu, takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (m.68/a)
Geçici kaldırma: borçlu mazeretsiz duruşmaya gelmez (davetiyede yazılıysa)	Başka bir yön incelenmeden itiraz geçici kaldırılır ve yüzde on para cezası verilir
Kaldırma talebi kabul edilir (borçlu aleyhine) ya da reddedilir (alacaklı aleyhine)	Kaybeden taraf, diğerinin talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir

Para cezası ve tazminatlar için kanun bir koruma getirir: borçlu menfi tespit veya istirdat davası, alacaklı ise genel mahkemede dava açarsa, hükmedilen tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir; davayı kazanan taraf lehine önceki tazminat kalkar. Bu mekanizmanın ayrıntısı için menfi tespit ve istirdat davası yazımıza bakabilirsiniz.

6. İtirazın iptali davasından farkı

Elinde bu nitelikte bir belgesi olmayan alacaklı, itirazın kaldırılmasını icra mahkemesinden isteyemez; bu durumda genel mahkemede açılacak itirazın iptali davası gündeme gelir. İtiraz sonrası izlenecek yolun genel çerçevesi için icra takibine itiraz yazımızı okuyabilirsiniz.

7. Ne yapmalı?

• Alacaklıysanız: itirazın tebliğ tarihini not edin; altı aylık süre bu tarihten işler. Belgenin gerçekten kayıtsız şartsız borç ikrarı içerip içermediğini veya m.68 anlamında resmî belge sayılıp sayılmayacağını başvurudan önce değerlendirin.
• Borçluysanız: itiraz dilekçenizde imzayı reddettiğinizi açıkça belirtin. İmza size aitse imzayı inkâr etmenin para cezası riski taşıdığını göz önünde bulundurun. Duruşma davetiyesini ve bizzat bulunma yükümlülüğünü dikkate alın.
• Haczedilemeyen mallar ve haciz aşaması için haczedilemeyen mallar yazımıza bakabilirsiniz.
• Dosyanızda hangi yolun uygun olduğunu değerlendirmek isterseniz randevu oluşturabilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın somut olayı farklıdır ve süreler kaçırıldığında hak kaybı yaşanabilir.