Kıdem Tazminatı: Hak Kazanma Koşulları, Hesaplama ve Zamanaşımı

Kıdem tazminatı, belirli bir süre aynı işverene bağlı olarak çalışan işçiye, iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesi durumunda ödenen bir tazminattır. Dayanağı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun geçici 6. maddesi uyarınca yürürlüğü korunan 1475 sayılı (eski) İş Kanunu'nun 14. maddesidir.

Hangi hâllerde kıdem tazminatına hak kazanılır?

1475 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre iş sözleşmesinin:

• İşveren tarafından, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi işçiden kaynaklanan haklı nedenler dışında feshedilmesi,
• İşçi tarafından haklı nedenle (örneğin ücretin ödenmemesi, sağlık sebepleri, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları) feshedilmesi,
• Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle sona erdirilmesi,
• Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla sona erdirilmesi,
• Yaş dışındaki emeklilik şartlarını (sigortalılık süresi ve prim gün sayısı) tamamlayan işçi tarafından sona erdirilmesi,
• Kadın işçi tarafından evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde sona erdirilmesi,
• İşçinin ölümü

hâllerinde kıdem tazminatı ödenir. İşçinin kendi isteğiyle (istifa) ve haklı bir neden olmaksızın ayrılması hâlinde ise kural olarak kıdem tazminatı doğmaz.

En az bir yıl çalışma şartı

Kıdem tazminatı, işe başlangıçtan itibaren her geçen tam yıl için hesaplanır; bu nedenle uygulamada aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışılmış olması aranır. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen ve aralıklarla yeniden kurulan sözleşmelerdeki süreler birleştirilir; ancak daha önce kıdem tazminatı ödenmiş süreler için tekrar ödeme yapılmaz.

Nasıl hesaplanır?

Her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir. Hesaplama son ücret üzerinden yapılır ve hesaba yalnızca çıplak ücret değil, işçiye sağlanan para ve parayla ölçülebilen sözleşmesel ve kanuni menfaatler (örneğin düzenli yol ve yemek yardımı, ikramiye gibi) de dahil edilir (giydirilmiş ücret).

Ancak bir yıllık kıdem için ödenecek tutar, kanunda belirtilen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Tavan, en yüksek devlet memuruna ödenecek emeklilik ikramiyesine bağlı olup yılda iki kez güncellenmektedir; bu nedenle fesih tarihindeki tavanın esas alınması gerekir.

Gecikme faizi

Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi hâlinde açılan davada hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder.

Arabuluculuk ve zamanaşımı

Kıdem tazminatı gibi işçilik alacaklarına ilişkin davalarda, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Kıdem tazminatı alacağı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.

Sık yapılan hatalar

• Haklı nedenle fesih yapacak işçinin, fesih bildiriminde nedenini açıkça belirtmemesi,
• İbraname veya "tüm haklarımı aldım" beyanlarının içeriği okunmadan imzalanması,
• Emeklilik şartlarını tamamlayan işçinin, Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan aldığı "kıdem tazminatı alabilir" yazısını almadan işten ayrılması.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.