Ayıplı Mal: Tüketicinin Seçimlik Hakları, Süreler ve İspat

Yeni alınan bir telefonun kısa sürede arızalanması, mobilyanın hasarlı teslim edilmesi, aracın satıcının belirttiği özellikleri taşımaması veya bir konutta inşaat kusurları çıkması, tüketici hukukunun en sık karşılaşılan uyuşmazlıklarındandır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, bu durumlarda tüketiciye güçlü haklar tanır.

Ayıplı mal nedir?

Kanun'un 8. maddesine göre ayıplı mal; tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılan örnek ya da modele uygun olmaması veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda, internet sayfasında veya reklamlarında belirtilen özellikleri taşımayan; muadili malların kullanım amacını karşılamayan ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı sayılır. Malın kararlaştırılan sürede teslim edilmemesi veya satıcı sorumluluğundaki montajın gereği gibi yapılmaması da sözleşmeye aykırı ifadır.

Tüketicinin seçimlik hakları

Kanun'un 11. maddesi uyarınca malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici aşağıdaki haklardan birini seçebilir; satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür:

• Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
• Satılanı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi isteme,
• Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme,
• İmkân varsa satılanın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme.

Ücretsiz onarım veya değişim hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir; satıcı, üretici ve ithalatçı bu hakların yerine getirilmesinden müteselsilen sorumludur. Onarım veya değişimin satıcı için orantısız güçlük doğuracağı hâllerde tüketici sözleşmeden dönme veya bedel indirimi haklarından birini kullanabilir. Tüketici, seçimlik haklardan biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat da talep edebilir.

Onarım ve değişim süreleri

Ücretsiz onarım veya değişim talebi, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltildiği tarihten itibaren en geç otuz iş günü içinde; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir. Yönetmelikle belirlenen bazı mallar için ayrıca azami tamir süreleri öngörülmüştür. Bu süreler içinde talep karşılanmazsa tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir. Sözleşmeden dönme veya bedel indirimi seçildiğinde ödenen bedel veya indirim tutarı derhâl iade edilmelidir.

İspat: İlk altı ay karinesi

Kanun'un 10. maddesi uyarınca teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir; bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz. Tüketici sözleşme kurulurken ayıptan haberdarsa veya haberdar olması kendisinden bekleniyorsa sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz.

Zamanaşımı

Kanun'un 12. maddesine göre, kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmedikçe ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır. İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Nereye başvurulur?

Uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyetine başvuru zorunlu olabilir; daha yüksek değerli uyuşmazlıklarda ise tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce kural olarak arabulucuya başvurulması gerekir. Başvuru yollarını ayrı bir yazımızda ele aldık.

Pratik öneriler

• Fatura, garanti belgesi, sipariş ve teslimat kayıtlarını saklayın.
• Ayıbı fark ettiğinizde fotoğraf ve video ile belgeleyin ve satıcıya yazılı olarak bildirin.
• Hangi seçimlik hakkı kullandığınızı yazılı bildiriminizde açıkça belirtin.
• Servis kayıtlarını ve onarım tarihlerini takip edin; yasal sürelerin aşılması diğer haklarınızı kullanma imkânı verir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.