Özel Hastanede Fazla Alınan Ücretin İadesi: İlave Ücret, Yazılı Onay ve Başvuru Yolları

Özel hastanede tedavi gören kişiler, faturada kendilerine ilave (fark) ücreti yansıtıldığını sıkça görür. Bu ücretin hangi koşullarda alınabileceği, sınırının neye göre belirlendiği ve fazla alındığı düşünülen tutarın nasıl geri istenebileceği çoğu zaman bilinmez. Bu yazı genel bir çerçeve sunar; somut olayınızın değerlendirmesi yerine geçmez ve bir sonuç öngörüsü içermez. Rakamlar ve oranlar dönemlere göre değiştiğinden, güncel tutarlar için SGK'nın Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ve resmî duyuruları esas alınmalıdır.

1. İlave ücret nedir?

SGK ile sözleşmeli sağlık kuruluşları, kurumca ödenen tutarın dışında, hastadan ilave ücret talep edebilir. Ancak bu hak sınırsız değildir. Uyuşmazlık Mahkemesi'nin bir kararında aktarılan SUT hükmüne göre, sözleşmeli sağlık kuruluşları istisnai sağlık hizmetleri için SUT ekindeki işlem bedellerinin belirli bir katını geçmemek üzere ilave ücret alabilir (Uyuşmazlık Mahkemesi, E.2021/494, K.2021/453). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin bir kararında ise SUT'un "ilave ücret alınması" başlıklı hükmüne atıf yapılarak, kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri için talep edilen ücretlerin ilave ücret sayılacağı, hasta ile hastane arasında yapılan ek hizmet sözleşmesine dayanan ve SGK'ca finansmanı karşılanmayan ek hizmetler için alınan ücretlerin ise bu kapsamda değerlendirilmediği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, E.2025/1595, K.2025/5172).

2. Yazılı onay şartı ve üst sınır

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 22.11.2018 tarihli kararında (E.2017/636, K.2018/1762) incelenen sözleşme hükmüne göre, sağlık kurumu, muayene, tetkik ve tedavi amacıyla yapılacak her işlem öncesinde hasta veya hasta yakınının yazılı onayını alarak, kurumca belirlenen ücretin belirli bir oranını geçmemek üzere ilave ücret talep edebilirdi; işlemden önce yazılı onay alınmadan ve üst sınırın üzerinde ilave ücret talep edilmesi hâlinde ise sözleşmeye göre işlem yapılacaktı. Bu somut olayda üst sınır, dönemin sözleşmesine göre belirlenmiştir; güncel oranlar ve sınırlar farklı olabilir.

Aynı kararda Hukuk Genel Kurulu şu hususları belirtmiştir:

• Hasta ile hastane arasındaki ilişkide, SGK ile hastane arasındaki sağlık hizmeti satın alma sözleşmesinin ilave ücrete ilişkin hükmü, tam üçüncü kişi yararına sözleşme niteliğinde değerlendirilmiş; bu nedenle SGK sigortalısı hastanın, taraf olmadığı bu sözleşmedeki üst sınırı aşan ücretin iadesini isteyebileceği kabul edilmiştir.
• Hastanenin sigortalıdan, olay tarihinde geçerli sözleşmedeki sınırdan fazla ücret tahsil edip etmediğinin ve bu ücretin sözleşmeye aykırı olup olmadığının tespit edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
• Somut olayda hastanın "müzayaka (darda kalma) hâli" nedeniyle gabin iddiası kabul edilmemiştir; yalnızca SGK'yla yapılan sözleşmedeki üst sınırın aşılması da tek başına aşırı yararlanma (gabin) sayılmamıştır. Yani iade talebi, gabin değil sözleşmedeki sınır ve onay şartlarının ihlali üzerinden değerlendirilmiştir.

3. İlave ücret alınabilecek ve alınamayacak hizmetler

SUT, bazı hizmetlerde ilave ücret alınmasını yasaklayabilir veya sınırlayabilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin bir kararında (E.2023/908, K.2023/3080), hastanenin, SGK'nın sezaryen doğumda fazla ilave ücret alındığı gerekçesiyle uyguladığı cezai şartın iptali için açtığı davada, hasta onayı alınması gerektiği ve hemşirelik ve danışma gibi işlemlerin ilave işlem niteliğinde sayılmadığı yönündeki ilk derece gerekçeleri aktarılmıştır. Hangi kalemin ilave ücret kapsamında olduğunun belirlenmesi çoğu zaman SUT konusunda bilirkişi incelemesini gerektirir.

4. Fazla alınan ücret nasıl geri istenir?

1. Belgeleri toplayın: faturalar, ödeme dekontları, hasta onam ve taahhütname formları, tedaviye ilişkin epikriz ve hastane yazışmaları.
2. Hastaneye yazılı başvuru: fazla alındığını düşündüğünüz tutarı gerekçesiyle belirterek iadesini yazılı talep edin. Yanıt vermezse veya reddederse sonraki adımlara geçin.
3. Tüketici hakem heyeti: Tüketici uyuşmazlıklarında, değeri kanunda belirlenen sınırın altında kalanlar için tüketici hakem heyetine başvurulur. Hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz (6502 sayılı Kanun m.73/A). Uyuşmazlık Mahkemesi önüne gelen dosyalarda, vakıf üniversitesine bağlı özel hastanede alınan fazla ücretin iadesi için tüketici hakem heyetine başvurulduğu görülür (E.2021/677).
4. Hakem heyeti kararına itiraz: Hakem heyeti kararına karşı tüketici mahkemesinde itiraz davası açılabilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bir kararında (E.2023/2056, K.2023/1422), 20 Mayıs 2022'de yapılan bir test için ilave ücretin fazla alındığı iddiasına ilişkin hakem heyeti kararına itiraz davasında, mahkemenin duruşma açarak işin esasına girip karar vermesi gerektiğini belirterek ilk derece kararını kanun yararına bozmuştur.
5. Dava: Değeri hakem heyeti sınırını aşan uyuşmazlıklarda doğrudan dava açılabilir; bu durumda dava öncesi arabulucuya başvurmak dava şartı olabilir (6502 sayılı Kanun m.73/A). Görevli mahkemenin tüketici mahkemesi mi yoksa iş mahkemesi mi olduğu konusunda farklı değerlendirmeler bulunur; Uyuşmazlık Mahkemesi, fazla ücret iadesi davalarının idari yargıda değil adli yargıda görüleceğini belirtmiştir (E.2022/234).

5. Dikkat edilmesi gerekenler

• İşlemden önce yazılı onay verip vermediğinizi ve imzaladığınız formların içeriğini kontrol edin.
• Ücretin hangi işlem veya hizmet için alındığını fatura kalemlerinden ayrı ayrı belirleyin.
• Başvuru süreleri ve dava şartları nedeniyle, fazla alındığını fark ettiğinizde gecikmeden değerlendirme yapın.
• Hastane ile sözleşmeli olup olmadığını, SGK'ya tabi olup olmadığınızı ve tedavinin türünü belirleyin; bu bilgiler hangi kuralın uygulanacağını etkiler.

6. Büromuzla iletişim

Faturalarınızı ve belgelerinizi birlikte değerlendirmek isterseniz randevu oluşturabilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Tüketici uyuşmazlıkları için makaleler bölümümüze de bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez ve sonuç vaadi içermez. Anılan kararlar yalnızca örnektir; her olay kendi koşullarıyla değerlendirilir.