İnternetten Alışverişte Cayma Hakkı: 14 Gün Kuralı, İstisnalar ve Pazar Yerlerinin Sorumluluğu

İnternet sitesi, mobil uygulama, telefon veya sosyal medya üzerinden yapılan alışverişlerde tüketici ürünü satın almadan önce görme ve inceleme imkânına sahip değildir. Bu nedenle 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, mesafeli sözleşmelerde tüketiciye özel bir koruma olarak cayma hakkı tanımıştır.

Mesafeli sözleşme nedir?

Kanun'un 48. maddesine göre mesafeli sözleşme; satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde, sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dâhil olmak üzere uzaktan iletişim araçları kullanılarak kurulan sözleşmedir. Bir ürünü mağazada görüp beğenerek satın almak ise kural olarak mesafeli sözleşme değildir; bu durumda cayma hakkı değil, ürün ayıplıysa ayıplı mala ilişkin haklar gündeme gelir.

14 günlük cayma hakkı

Tüketici, mesafeli sözleşmelerde on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Önemli noktalar şunlardır:

• Cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir.
• Tüketici, cayma süresi içinde malın mutat kullanımı sebebiyle meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir.
• Satıcı, tüketicinin cayma hakkı konusunda bilgilendirildiğini ispat etmekle yükümlüdür.
• Tüketici gerektiği şekilde bilgilendirilmezse on dört günlük süreyle bağlı değildir; ancak bu süre her hâlde cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer.

Satıcıların "iade yok", "yalnızca değişim" veya "5 gün içinde iade" gibi kanuni süreyi daraltan beyanları, Kanun'dan doğan cayma hakkını ortadan kaldırmaz.

Teslim süresi

Satıcı, siparişin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt ettiği süre içinde edimini yerine getirmelidir. Tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallar dışındaki mal satışlarında bu süre her hâlükârda otuz günü geçemez. Satıcı bu süre içinde teslim etmezse tüketici sözleşmeyi feshedebilir.

Cayma hakkının istisnaları

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, bazı sözleşmelerde cayma hakkının kullanılamayacağını düzenlemiştir. Bunlar arasında örneğin şunlar yer alır:

• Fiyatı finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı olarak değişen ve satıcının kontrolünde olmayan mal veya hizmetler (örneğin altın),
• Tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallar,
• Tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür veya paket gibi koruyucu unsurları açılmış olan, maddi ortamda sunulan kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemeleri,
• Belirli bir tarihte veya dönemde yapılması gereken konaklama, eşya taşıma, araç kiralama, yiyecek-içecek tedariki ve eğlence veya dinlenme amaçlı hizmetler (taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça).

İstisnalar dar yorumlanmalıdır. Örneğin Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/6784, K. 2022/8533 sayılı kararına konu dosyada, ambalajı açılmış ürünlere ilişkin istisnanın kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemelerini kapsadığı ve mesafeli satışla alınan cep telefonunun bu istisna kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir. Benzer şekilde, satıcının "kişiye özel üretim" savunması, ürünün gerçekte standart bir ürün olması hâlinde cayma hakkını engellemez.

Pazar yerleri (aracı hizmet sağlayıcılar) da sorumlu

7392 sayılı Kanun'la 2022 yılında yapılan değişiklikle, satıcı adına mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık eden platformların sorumlulukları genişletilmiştir. Kanun'un 48. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca aracı hizmet sağlayıcılar; tüketiciye ön bilgilendirme yapılmasından, teyidinden ve ispatından satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Satıcı adına bedel tahsil eden aracı hizmet sağlayıcılar, Kanun'da belirtilen istisnalar dışında, teslim ve cayma hakkına ilişkin yükümlülüklerden de satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Ayrıca bu platformların tüketicilerin talep ve bildirimlerini iletebileceği ve takip edebileceği bir sistemi kesintisiz olarak açık tutması gerekir.

Cayma hakkı nasıl kullanılır?

• Cayma bildirimini on dört gün içinde, yazılı olarak veya platformun iade/cayma sistemi üzerinden yapın ve kaydını saklayın.
• Ürünü, satıcının belirttiği kargo veya yöntemle iade edin; gönderi belgesini saklayın.
• Ödediğiniz bedelin iadesini takip edin; iade gerçekleşmezse önce satıcıya ve platforma, ardından tüketici hakem heyetine başvurabilirsiniz.

Sonuç

Mesafeli sözleşmelerde cayma hakkı, tüketicinin herhangi bir gerekçe göstermeden kullanabileceği güçlü bir haktır. Satıcıların iade politikaları bu hakkı daraltamaz; istisnalar ise yalnızca yönetmelikte sayılan sınırlı hâllerle uygulanır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.