İşe İade Davası: Şartlar, Arabuluculuk ve Süreler

İş sözleşmesi işveren tarafından feshedilen işçi, belirli şartlar altında feshin geçersizliğinin tespitini ve işe iadesini isteyebilir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18 ila 21. maddelerinde düzenlenen bu korumaya uygulamada "iş güvencesi" denir. Sürelerin çok kısa olması nedeniyle bu konuda hızlı hareket etmek büyük önem taşır.

Kimler iş güvencesinden yararlanır?

İş Kanunu'nun 18. maddesine göre iş güvencesinden yararlanabilmek için kural olarak şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olması (işverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa toplam işçi sayısı esas alınır),
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması (yer altı işlerinde çalışanlarda kıdem şartı aranmaz),
• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması,
• İşçinin, işletmenin bütününü veya işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işe alma-çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili olmaması.

Geçerli sebep nedir?

Bu şartları taşıyan işçinin sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Kanun; sendika üyeliği, işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurma, ırk, cinsiyet, medeni hâl, hamilelik, din veya siyasi görüş gibi nedenlerin ve kanuni bekleme süresi içindeki hastalık nedeniyle geçici devamsızlığın geçerli sebep oluşturmayacağını açıkça belirtmiştir.

Süreler: Bir ay ve iki hafta

İş Kanunu'nun 20. maddesine göre feshe itiraz eden işçi, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu, dava şartıdır: Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa dava usulden reddedilir.

Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı sürede özel hakeme de götürülebilir. Bu sürelerin kaçırılması işe iade hakkının kaybına yol açar.

İspat yükü

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe (örneğin sendikal nedenlere) dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür.

Mahkeme feshi geçersiz bulursa

İş Kanunu'nun 21. maddesine göre feshin geçersizliğine karar verilirse:

• İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır; başvurmazsa fesih geçerli sayılır.
• İşveren, başvuru üzerine işçiyi bir ay içinde işe başlatmalıdır; başlatmazsa işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat (işe başlatmama tazminatı) öder.
• Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir.

Mahkeme bu tutarları dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal olarak belirler. Bu hükümler sözleşmeyle işçi aleyhine değiştirilemez.

Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa

Taraflar arabuluculukta işçinin işe başlatılması konusunda anlaşırsa; işe başlatma tarihini, boşta geçen süre ücretinin ve işe başlatmama tazminatının parasal miktarını belirlemek zorundadır. Aksi hâlde anlaşma sağlanamamış sayılır.

Pratik öneriler

• Fesih bildiriminin tebliğ tarihini not edin; bir aylık süre bu tarihten işler.
• Fesih bildirimini, iş sözleşmenizi, bordrolarınızı ve işyerindeki yazışmaları saklayın.
• İşe iade talebi ile kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacaklarının ayrı hukuki rejimlere tabi olduğunu unutmayın.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.