Borçlu Malını Devrettiyse: Tasarrufun İptali Davası, Aciz Belgesi ve Süreler (İİK m.277–284)
Av. Berk İşcan · 16 Kasım 2026 · 6 dk okuma
Borçlu, haciz gelmeden önce malını yakınına devretmiş ya da bağışlamış olabilir. İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.277 ve devamı, alacaklıya bu tür işlemleri kendi alacağı bakımından hükümsüz saydırma yolunu verir: tasarrufun iptali davası. Bu yazıda davayı kimin açabileceğini, hangi işlemlerin iptale tabi olduğunu, 7571 sayılı Kanunla değişen m.278'i, süreleri ve muvazaa davasından farkını özetliyoruz.
1. Tasarrufun iptali davası nedir?
m.277'ye göre davanın amacı, m.278, 279 ve 280'de yazılı tasarrufların butlanına hükmettirmektir. İşlem borçlu ile karşı taraf arasında geçerli kalır; ancak alacaklıya karşı sonuç doğurmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, iptal davasında geçerli olarak yapılmış işlemin davacı bakımından hükümsüz olduğunun tespit edildiğini, muvazaa davasında ise işlemin gerçekte hiç yapılmadığının ileri sürüldüğünü belirtir (HGK, E.2017/1446, K.2021/65). İptal davasının amacı, o mal üzerinden cebri icraya devam ederek alacağı tahsil etmektir (17. HD, E.2017/4972, K.2019/856).
2. Davayı kim açabilir? Aciz belgesi
m.277/1'e göre davayı elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan her alacaklı açabilir. Yargıtay bunu dava şartı sayar ve hâkimin kendiliğinden gözetmesi gerektiğini belirtir (17. HD, E.2016/3789, K.2019/2350; HGK, E.2017/2773, K.2021/987).
- Kesin aciz belgesi: takipte alacağın tamamı alınamazsa kalan miktar için verilir (m.143).
- Geçici aciz belgesi: haciz sırasında yeterli mal bulunamazsa düzenlenen haciz tutanağı (m.105) bu nitelikte kabul edilir (17. HD, E.2019/3522, K.2020/5176; 4. HD, E.2024/4853, K.2024/10239). 7571 sayılı Kanunla değişen m.278 de "aciz belgesi niteliğinde olan haciz tutanağı"ndan açıkça söz eder.
Yargıtay'ın saydığı diğer koşullar şunlardır: davacının alacağının gerçek olması, borçlu hakkındaki icra takibinin kesinleşmiş olması, iptali istenen tasarrufun takip konusu borçtan sonra yapılmış olması ve borçlu hakkında kesin veya geçici aciz belgesinin bulunması (17. HD, E.2017/4972, K.2019/856). Alacağın gerçekliği de incelenir: davalı, aciz belgesine bağlanmış borcun gerçekte bulunmadığını ileri sürüp ispatlayabilir (HGK, E.2017/2773, K.2021/987). Borçlu hakkında hiç haciz işlemi yapılmamış bir dosyada ise aciz hâlinin bulunduğundan söz edilememiştir (17. HD, E.2016/3789, K.2019/2350).
3. Hangi tasarruflar iptale tabidir?
| Madde | Tasarruf | Süre ve koşul |
|---|---|---|
| m.278 | Alışılmış hediyeler dışında bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar | Aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği veya iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl |
| m.279 | Acizden dolayı butlan: borcunu ödemeyen borçlunun yaptığı rehin (önceden teminat taahhüdü yoksa), para veya mutat ödeme vasıtası dışındaki ödeme, vadesi gelmemiş borç ödemesi, kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya verilen şerh | Hacizden, acizden veya iflasın açılmasından önceki bir yıl. Yararlanan kişi borçlunun hâl ve vaziyetini bilmediğini ispat ederse dava dinlenmez |
| m.280 | Zarar verme kastı: malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun alacaklılara zarar verme kastıyla yaptığı tüm işlemler | Diğer tarafın durumu bildiği veya bilinmesini gerektiren açık emareler bulunmalı; işlem tarihinden itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takip yapılmış olmalı |
Bağışlama sayılan işlemler (m.278)
- Gerçek değerine uygun olarak ivazlı olduğu ispatlanmadıkça, altsoy ve üstsoy, üçüncü derece dâhil kan hısımları, üçüncü derece dâhil kayın hısımları, evlat edinenle evlatlık, ortak konutta yaşayan kişiler ve eş arasında yapılan tasarruflar (son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eş).
- Aksi ispatlanmadıkça, borçlunun kendi verdiği şeyin gerçek değerine göre pek aşağı bir fiyatla kabul ettiği sözleşmeler. Yargıtay, bedelin düşüklüğünü değerlendirirken taşınmaz üzerindeki ipotek ve haciz kayıtlarının da gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir (17. HD, E.2016/18200, K.2019/6136).
- Uygun karşılık sağlandığı ispatlanmadıkça, ömür boyu gelir, intifa hakkı veya ölünceye kadar bakma sözleşmeleri.
Zarar verme kastında karineler (m.280)
Borçlunun eşi, altsoy ve üstsoyu ile üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları, evlat edineni veya evlatlığı bakımından borçlunun durumunu bildikleri farz edilir; bunun aksini ancak m.279'un son fıkrasına göre ispat edebilirler. Ticari işletmenin ya da işyerindeki ticari emtianın tamamını veya önemli bir kısmını devralan kişinin de alacaklılara zarar verme kastını bildiği ve borçlunun bu kastla hareket ettiği kabul edilir; bu karine ancak devirden en az üç ay önce yazılı bildirim veya ilan yapıldığının ispatıyla çürütülebilir.
7571 sayılı Kanunla değişen m.278
m.278, 24 Aralık 2025 tarihli (Resmî Gazete: 25 Aralık 2025) 7571 sayılı Kanunun 2. maddesiyle yeniden düzenlenmiştir. Güncel metinde ivazsız tasarruflar için geriye dönük süre bir yıldır. Daha önceki Yargıtay kararlarında eski metindeki iki yıllık süre anılmaktadır (örneğin 17. HD, E.2019/3522, K.2020/5176). Değişiklikten önce yapılmış tasarruflara hangi metnin uygulanacağı, yürürlük ve geçiş hükümleri açısından ayrıca incelenmelidir; bu yazıda bu konu değerlendirilmemiştir.
4. Süre: tasarruf tarihinden itibaren beş yıl
m.284'e göre iptal davası hakkı, batıl tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer. Yargıtay bir olayda satışın 22.09.2008'de yapıldığını, davanın 24.11.2014'te açıldığını belirterek davanın hak düşürücü süreden reddi gerektiğini söylemiştir (17. HD, E.2016/18254, K.2019/5278). Bu süre alacağın doğum tarihinden değil, tasarruf tarihinden işler; tasarruf tarihini tapu kaydı veya ilgili belgeden belirlemek önemlidir.
5. Dava nasıl açılır?
- Görevli mahkeme: asliye hukuk mahkemesidir (5. HD, E.2023/11567, K.2024/2904).
- Yetkili mahkeme: özel bir yetki kuralı yoktur; genel kurala göre davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Konu taşınmaz olsa bile dava şahsi niteliktedir; davalılardan birinin yerleşim yerinde de açılabilir. Yetki kesin olmadığından yetki itirazı cevap dilekçesiyle ileri sürülmelidir (20. HD, E.2019/5259, K.2019/7152).
- Davalılar (m.282): borçlu ve borçlu ile işlem yapan veya borçlu tarafından kendilerine ödeme yapılan kimseler ile bunların mirasçıları; ayrıca kötü niyetli üçüncü kişiler. İptal davası iyi niyetli üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmez.
- Usul (m.281): basit yargılama usulü uygulanır. Hâkim, alacaklının talebi üzerine tasarruf konusu mallar hakkında ihtiyati haciz kararı verebilir; teminatın gerekliliği ve miktarı mahkemece takdir edilir. Davalılardan biri davacının alacağını öderse dava reddedilir.
6. Dava kabul edilirse ne olur? (m.283)
Tasarruf, tapuda iptal edilip mal borçluya geri verilmez; kararın sonucu alacaklı bakımındandır. Davacı, davaya konu mal üzerinde cebri icra yoluyla hakkını alma yetkisi kazanır; mal taşınmazsa davalı üçüncü kişi üzerindeki kaydın düzeltilmesine gerek kalmadan haciz ve satış isteyebilir. Mal üçüncü kişinin elinden çıkmışsa, onun yerine geçen değer oranında ve davacının alacağından fazla olmamak üzere üçüncü kişi nakden tazmine mahkûm edilir. Kendisine bağış yapılan kişi iyi niyetliyse yalnız dava zamanında elinde bulunan miktarı geri vermekle yükümlüdür.
7. Muvazaa davasıyla farkı
Borçlu ile üçüncü kişi, alacağın ödenmesini önlemek için danışıklı bir işlem yapmışsa işlem muvazaa nedeniyle geçersiz olabilir. Yargıtay, muvazaaya dayalı davada davacının icra takibine geçmesi veya aciz belgesi almasının gerekmediğini belirtmektedir (HGK, E.2017/1446, K.2021/65; 17. HD, E.2016/18256, K.2019/4779). İİK m.277 ve devamındaki iptal davası açma hakkı, genel hükümlere dayanarak muvazaa davası açmaya da engel değildir (17. HD, E.2016/18256, K.2019/4779). Hangi yolun seçileceği, olayın niteliğine ve deliller bakımından neyin ispatlanabileceğine bağlıdır.
8. Ne yapmalı?
- Takibi kesinleştirin ve haciz aşamasında borçlunun malvarlığını (tapu, araç, banka, üçüncü kişilerdeki alacak) araştırın. Haczedilecek yeterli mal bulunamazsa düzenlenen haciz tutanağı veya kalan alacak için verilen aciz belgesi, davanın şartını oluşturur.
- İptali istenen işlemin türünü ve tarihini belirleyin: m.278 ve m.279'da bir yıllık, m.280 ve m.284'te beş yıllık süreler vardır. Süreler kaçırıldığında hak kaybı yaşanabilir.
- Delilleri toplayın: tapu kaydı, devir bedeli ve rayiç değer farkı, taraflar arasındaki yakınlık veya ortak konut, devir tarihindeki borç durumu.
- Dava sırasında devrin önlenmesi gerekiyorsa m.281 uyarınca ihtiyati haciz istenebileceğini değerlendirin.
- İlgili konular için istihkak davası, itirazın kaldırılması ve menfi tespit ve istirdat davası yazılarımıza bakabilirsiniz.
- Dosyanızda hangi yolun uygun olduğunu değerlendirmek isterseniz randevu oluşturabilir veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
İlgili yazılar: Haciz ihbarnamesi aldıysanız: üçüncü kişi olarak yedi gün ve Haczedilemeyen mallar.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın somut olayı farklıdır ve süreler kaçırıldığında hak kaybı yaşanabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili yazılar
Hukuki Bilgilendirme
Yıllık Ücretli İzin: Hak Kazanma, İzin Süreleri ve Kullanılmayan İznin Ücreti (İş Kanunu m.53–59)
İşçi en az bir yıl çalıştıktan sonra yıllık ücretli izne hak kazanır; süre kıdeme göre on dört, yirmi veya yirmi altı günden az olamaz. İzin hakkından vazgeçilemez, kullanılmayan izin ancak iş sözleşmesinin sona ermesiyle ücrete dönüşür ve kullandırıldığını işveren ispatlamak zorundadır.
10 Kasım 2026 · 4 dk okuma
Hukuki Bilgilendirme
Boşanmada Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Katılma Alacağı (TMK m.202–236)
Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Boşanmada rejim dava tarihinde sona erer; her eş diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Kişisel mal savunmasının ispatı ve zamanaşımı Yargıtay uygulamasında belirleyicidir.
7 Kasım 2026 · 4 dk okuma
Hukuki Bilgilendirme
İhbar Tazminatı: Bildirim Süreleri Ne Kadar, Ne Zaman Ödenir? (İş Kanunu m.17)
Belirsiz süreli iş sözleşmesini önceden bildirmeden fesheden taraf, bildirim süresine ait ücret tutarında ihbar tazminatı öder. Süreler kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasındadır; haklı nedenle fesihte, belirli süreli sözleşmede ve süreksiz işlerde ihbar tazminatı doğmaz.
7 Kasım 2026 · 3 dk okuma